Klimaatbestendig IKC Teresa Leeuwarden
LerenEen toekomstbestendige school voor een veranderend klimaat
Onder de imposante kap van deze ‘boerenschuur’ bevindt zich IKC Teresa, een basisschool en kinderopvang. Met zijn volledig glazen kopgevel is het een markant oriëntatiepunt in het landschap.
Maar IKC Teresa is meer dan een herkenbaar gebouw. Het is ontworpen als een toekomstbestendige leeromgeving, waarin architectuur, onderwijs en klimaat vanaf het begin met elkaar zijn verbonden. Zon, bodem, daglicht en natuurlijke luchtstromen worden ingezet om een gezond en comfortabel binnenklimaat te creëren.
Friese State boerderij
Het beeldkwaliteitsplan vroeg om een verwijzing naar de karakteristieke Friese State boerderij, een van oudsher belangrijk herkenningspunt in het landschap.
Wij kozen voor de kracht van de schuurvorm, met de eenvoudige, robuuste en herkenbare kap. Tegelijkertijd maakt de grote glazen kopgevel onmiskenbaar duidelijk dat hier een school staat. Achter het glas is het leven in de school zichtbaar. Kinderen bewegen over trappen en loopbruggen, ontmoeten elkaar op leerpleinen en kunnen tot in de nok komen.
Het schoolgebouw is onderdeel van het landschap en de architectuur laat zien wat er binnen gebeurt.
Integraal Kindcentrum Teresa bestaat uit de voormalige basisschool De Sprong en Sinne Kinderopvang. Het gebouw vormt één leer- en ontwikkelomgeving voor kinderen van 0-12 jaar.
De onderwijsvisie vertrekt vanuit nieuwsgierigheid. Kinderen leren door samen te spelen, te ontdekken en elkaar te ontmoeten. Het gebouw faciliteert en stimuleert dit maximaal.
Binnen is het licht, ruim en transparant. De doorlopende leerlijn van de kinderen is ruimtelijk vertaald. Centraal ligt een atrium dat tot in de zeventien meter hoge nok doorloopt. Aan weerszijden liggen de verschillende leerfasen, verdeeld over drie verdiepingen. Alle lokalen zijn met schuifdeuren verbonden met leerpleinen, waardoor ruimtes eenvoudig kunnen worden gekoppeld of gescheiden. Op de begane grond bevinden zich de centrale ontmoetingsruimte, de kinderopvang en de onderbouw.
Een bijzondere oplossing is gevonden voor de 2-6-jarigen. Die zitten in één ruimte rond een royaal opgezet speel-leerplein. Zo kunnen verschillende leeftijden elkaar zien en van elkaar leren.
Ruimte voor leren en ontdekken
Door de ruimtelijke aaneenschakeling van lesruimten komen leerlingen van alle leeftijden met elkaar in contact.
Vides, trappen, overlopen en doorkijkjes verbinden de verdiepingen. De doorlopende leerlijn is daarmee letterlijk onderdeel van het gebouw.
Hoewel de nok zeventien meter hoog is, voelt het binnen kleinschalig aan. Dat komt onder meer door de lage goot aan de lange gevelzijden. Met een hoogte van 2,5 meter zorgt die ervoor dat alles bijna onder handbereik van de kinderen is.
Daarboven opent de ruimte zich. De hoogte nodigt uit tot ontdekken. Net als in een echte schuur met een hooizolder en ladders, nodigt het gebouw uit om op avontuur te gaan. Via trappen en loopbruggen kunnen kinderen naar boven, tussen de spanten spelen en vanuit de nok uitkijken over het speelerf en het landschap.
De inrichting is licht, rustig en huiselijk. Kinderen worden er niet door afgeleid of overprikkeld. Lichte kleuren reflecteren bovendien het daglicht diep het gebouw in waardoor het nergens donker is en de lampen niet snel aan hoeven.
Een gebouw dat kan meebewegen
De opzet van het gebouw is helder. Zes gelijke spanten en twee eindspanten verdelen de ruimte in zeven beuken van 6,3 meter. Dankzij deze constructie en maatvoering kon het programma efficiënt worden ingepast.
Tegelijkertijd maakt de heldere structuur het mogelijk om de indeling van de school eenvoudig aan te passen, zonder grote bouwkundige ingrepen. Scheidingswanden, schuifdeuren en glaspanelen kunnen worden uitgenomen en elders opnieuw worden toegepast. Zo blijft het gebouw flexibel én circulair: het is als het ware zijn eigen materialenbank.
Zon en bodem als natuurlijke klimaatregelaars
Klimaatbestendig vanaf het begin
Warme zomers en toenemende hittestress vragen om een andere manier van ontwerpen. Bij IKC Teresa is klimaatbeheersing daarom vanaf het begin onderdeel van het ontwerp. Niet méér techniek, maar slim gebruik maken van natuurlijke principes.
De glazen kopgevel heeft geen zonwering nodig. De zon werkt hier als natuurlijke ventilator: warme lucht stijgt langs de gevel omhoog en wordt via de nok afgevoerd.
Ook de bodem helpt het binnenklimaat te regelen. Op één tot anderhalve meter diepte blijft de temperatuur relatief constant, rond de 8 tot 12 graden. In de zomer wordt de aangevoerde lucht voorgekoeld, in de winter voorverwarmd.
Zo benut het ontwerp twee natuurlijke eigenschappen: de dynamiek van de zon en de thermische stabiliteit van de aarde.
Natuurlijke principes vormen de basis, aangevuld met hoogwaardige isolatie en een energiezuinige installatie. De techniek springt bij wanneer dat nodig is, maar blijft zoveel mogelijk op de achtergrond.
IKC Teresa is gasloos en niet afhankelijk van fossiele brandstoffen. PV-panelen wekken energie op en warmte en koude worden opgeslagen in de bodem. Warmtepompen en een all-air-systeem zorgen voor verwarming, koeling en ventilatie; CO₂-regeling bewaakt de luchtkwaliteit.
Spelen op het erf
Het speelterrein ligt om het gebouw heen en heeft het karakter van een erf. Naast speeltoestellen zijn er planten en bomen zodat de kinderen ook kennis kunnen maken met alles wat er groeit, bloeit en leeft, en zo het ritme van de seizoenen ervaren.
Het is een gebouw dat de ontwikkeling van kinderen maximaal faciliteert.
